Wat is een glijlaken en wanneer kiest u een basis- of treklaken?
Een glijlaken vermindert de wrijving tussen het lichaam en het matras. Daardoor kan iemand makkelijker draaien, hoger in bed komen of met hulp van een mantelzorger van houding veranderen. Een basislaken helpt vooral bij het zelfstandig bewegen in bed; een treklaken geeft een helper extra grip om een verplaatsing gecontroleerd uit te voeren. Vergoeding is mogelijk, maar hangt af van de medische noodzaak, uw zorgsituatie en de regeling die op u van toepassing is.
Draaien in bed lijkt vanzelfsprekend, totdat pijn, minder spierkracht of herstel na een operatie het moeilijk maakt. Ook voor een mantelzorger kan iemand hoger leggen of op de zij draaien zwaar zijn. Een passend glijlaken maakt de beweging lichter en beter te controleren, zonder dat u onnodig hoeft te tillen.
Wat is een glijlaken en waarvoor gebruikt u het?
Een glijlaken is een bedhulpmiddel met een glad oppervlak. Het vermindert de weerstand tussen de gebruiker en het matras. Daardoor kost het minder kracht om in bed te draaien, op te schuiven of de houding aan te passen.
Een glijlaken kan uitkomst bieden wanneer iemand:
- moeite heeft met draaien van rug naar zij of andersom;
- niet goed hoger in bed kan komen;
- tijdelijk minder mobiel is, bijvoorbeeld na een operatie;
- regelmatig verzorging, verschoning of positionering in bed nodig heeft;
- thuis zorg krijgt en de fysieke belasting voor de mantelzorger kleiner moet worden.
Het hulpmiddel is geen tilmiddel. Heeft iemand weinig rompcontrole, kan diegene niet meewerken of is een grotere transfer nodig? Vraag dan een ergotherapeut, fysiotherapeut of zorgprofessional om advies over een passende transfertechniek en hulpmiddelen.
Wat is het verschil tussen een basislaken en een treklaken?
Een glijlaken bestaat vaak uit twee delen die elkaar aanvullen: een basislaken en eventueel een treklaken. Welke combinatie past, hangt vooral af van de vraag of iemand nog zelfstandig kan meebewegen en hoeveel hulp er nodig is.
Wat doet een basislaken?
Een basislaken ligt op het matras en blijft daar doorgaans liggen. Het heeft een gladde glijzone, vaak in het middendeel van het bed. De zijkanten zijn bij veel uitvoeringen juist minder glad. Dat geeft houvast bij het in- en uit bed stappen en voorkomt dat het hele bed onnodig glad wordt.
Een basislaken is vooral geschikt als iemand nog deels zelf kan meewerken. Bijvoorbeeld door de knieën te buigen, met de voeten af te zetten of zich met de armen te ondersteunen. Het maakt kleine bewegingen, zoals omdraaien of recht gaan liggen, minder zwaar.
Wat doet een treklaken?
Een treklaken wordt boven op het basislaken geplaatst. Het heeft handgrepen of stevige uiteinden waaraan een mantelzorger of zorgverlener kan vasthouden. Hiermee is iemand in bed gecontroleerd te draaien, zijwaarts te verplaatsen of iets hoger te leggen.
Een treklaken is bedoeld voor situaties waarin actieve hulp nodig is. De helper hoeft dan minder aan armen of schouders te trekken en kan dichter bij het bed werken. Dat is prettiger voor de persoon in bed en kan de belasting van de rug en schouders van de helper verminderen.
Kort overzicht: welk laken doet wat?
| Hulpmiddel | Hoofdfunctie | Geschikt wanneer |
|---|---|---|
| Basislaken | Vermindert wrijving bij zelfstandig of deels zelfstandig bewegen | Iemand kan nog enigszins meewerken met benen, armen of romp |
| Treklaken | Biedt grip voor een helper bij draaien en verplaatsen in bed | Een mantelzorger of zorgverlener actief helpt bij het positioneren |
| Basislaken + treklaken | Combineert glijgemak met gecontroleerde hulp | Iemand regelmatig hulp nodig heeft bij draaien, verschonen of hoger leggen |
Let op: de termen en eigenschappen verschillen per merk en systeem. Kijk daarom altijd naar de productinstructies en de aangegeven combinatie van basis- en treklaken.
Wanneer kiest u alleen een basislaken?
Alleen een basislaken is vaak voldoende als iemand nog redelijk zelfstandig in bed beweegt, maar daarbij meer kracht moet zetten dan prettig of veilig is. Denk aan iemand met artrose, een pijnlijke heup of tijdelijke stijfheid na een ingreep.
Een basislaken kan dan helpen bij:
- draaien naar een comfortabele slaaphouding;
- hoger gaan liggen met afzetten van de voeten;
- makkelijker in bed komen vanuit zit;
- het verminderen van wrijving bij kleine correcties in houding.
Kies een maat die past bij het matras en bij het deel van het lichaam dat ondersteuning nodig heeft. Een te grote glijzone kan onveilig zijn als iemand juist steun aan de bedrand nodig heeft om op te staan.
Wanneer is een treklaken erbij verstandig?
Een treklaken is een logische aanvulling als de persoon in bed onvoldoende kracht of coördinatie heeft om zelfstandig van houding te veranderen. Het is bijvoorbeeld nuttig bij dagelijkse hulp met wassen, aankleden, verschonen of wisselligging.
Gebruik een basislaken met treklaken wanneer:
- iemand niet zelfstandig op de zij kan draaien;
- er hulp nodig is om hoger of rechter in bed te liggen;
- verzorging in bed regelmatig voorkomt;
- een mantelzorger merkt dat duwen, trekken of reiken lichamelijk zwaar wordt.
Laat bij twijfel een ergotherapeut meekijken. Die kan in de eigen slaapkamer beoordelen welke maat, plaatsing en werkwijze veilig zijn. Dat voorkomt dat u een hulpmiddel koopt dat niet aansluit op het matras, de mobiliteit of de dagelijkse zorg.
Hoe gebruikt u een glijlaken veilig?
Een glijlaken werkt alleen goed als het correct ligt en de beweging rustig wordt uitgevoerd. Veilig werken betekent ook: niet improviseren als de situatie complex is.
Praktische aandachtspunten
- Lees altijd de handleiding. Volg de wasinstructies, maximale belasting en aanwijzingen voor de combinatie van lakens.
- Leg het laken op de juiste plek. De glijzone hoort meestal onder de romp en heupen te liggen, niet onder de voeten wanneer iemand zelfstandig wil opstaan.
- Werk rustig en stem af. Vertel vooraf wat er gebeurt en laat de persoon, waar mogelijk, zelf meebewegen.
- Trek niet aan armen of schouders. Gebruik het treklaken waarvoor het bedoeld is en vermijd plotselinge bewegingen.
- Let op valrisico. Controleer vóór het bewegen de bedrem, bedhoogte, positie aan de rand en eventuele slangen of katheters.
- Vraag op tijd deskundig advies. Bij pijn, kwetsbare huid, wonden, ernstige spasticiteit of volledige afhankelijkheid is professionele instructie belangrijk.
Een glijlaken is ook geen vervanging voor wisselligging of huidcontrole wanneer daar een zorgadvies voor is. Heeft iemand drukplekken, wondzorg of een hoog risico op doorligwonden? Bespreek de inzet dan met de wijkverpleegkundige of behandelaar.
Wordt een glijlaken vergoed?
Een glijlaken of treklaken wordt niet automatisch vergoed. De mogelijkheid tot vergoeding hangt onder meer af van de reden van gebruik, de duur van de zorgvraag, uw indicatie en de voorwaarden van uw zorgverzekeraar, gemeente of zorgkantoor.
Via de zorgverzekering
Bij een medische noodzaak voor verpleging of verzorging thuis kan een transfer- of bedhulpmiddel soms onder de Zorgverzekeringswet vallen. Zorgverzekeraars hanteren hiervoor eigen voorwaarden en werken soms met gecontracteerde leveranciers. Vraag daarom vóór aanschaf na of het specifieke hulpmiddel wordt vergoed, of een voorschrift of indicatie nodig is en bij welke leverancier u terechtkunt.
Via de Wmo
De gemeente kan via de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) ondersteuning bieden als een hulpmiddel nodig is om zelfstandig thuis te blijven wonen. Gemeenten beoordelen altijd de persoonlijke situatie. Een klein, algemeen verkrijgbaar hulpmiddel wordt niet in elke gemeente vergoed.
Neem contact op met het Wmo-loket van uw gemeente en beschrijf concreet wat er in bed niet lukt, welke hulp nodig is en wat het effect is op de persoon zelf en de mantelzorger. Een advies van een ergotherapeut kan de aanvraag onderbouwen.
Via de Wet langdurige zorg
Woont iemand in een instelling of is er een Wlz-indicatie, dan kan de route anders zijn. Bespreek de behoefte dan met de zorgaanbieder of het zorgkantoor. Zij kunnen aangeven wie het hulpmiddel regelt en betaalt.
Thuiszorgwinkel.nl heeft een AGB-code waarmee u een factuur bij sommige zorgverzekeraars kunt declareren. Dat is geen garantie op vergoeding: controleer altijd eerst uw polis en de voorwaarden. Lees meer over vergoedingen voor hulpmiddelen.
Hoe kiest u het juiste glijlaken?
Begin niet bij het product, maar bij de beweging die moeilijk gaat. Beantwoord samen met de gebruiker en eventuele mantelzorger deze vragen:
- Kan de persoon zelfstandig draaien of alleen met hulp?
- Is ondersteuning vooral nodig bij draaien, hoger leggen, zijwaarts verplaatsen of verzorging?
- Hoe breed en lang is het matras?
- Is er sprake van incontinentie, veel transpiratie of wondzorg?
- Wordt het hulpmiddel door één mantelzorger of door professionele zorg gebruikt?
Wie nog zelf kan afzetten, heeft vaak baat bij een basislaken met een passende glijzone. Is er dagelijks hulp nodig bij meerdere richtingen van verplaatsen, dan is een combinatie met treklaken meestal beter passend. Voor complexere zorgsituaties zijn er ook systemen die in vier richtingen glijden of aanvullende positioneringshulpmiddelen bieden.
Bekijk glijlakens en slaapkamerhulpmiddelen
Een goed gekozen glijlaken kan het verschil maken tussen moeizaam bewegen en met meer comfort in bed liggen. Het helpt bovendien om mantelzorg praktischer en minder belastend te maken. Bekijk het assortiment slaapkamerhulpmiddelen van Thuiszorgwinkel.nl, waaronder glijlakens en bedaccessoires.
Twijfelt u tussen een basislaken, treklaken of een complete set? Vraag dan advies aan een ergotherapeut of neem contact op met Thuiszorgwinkel.nl. Zo kiest u een oplossing die past bij de mobiliteit, het bed en de dagelijkse zorgsituatie.
Veelgestelde vragen
Kan iemand met een glijlaken zelf uit bed komen?
Dat kan, maar alleen als de glijzone passend is geplaatst en de persoon voldoende kracht en balans heeft. Veel basislakens hebben bewust stroevere zijkanten voor houvast bij het opstaan. Test dit zorgvuldig en vraag advies als iemand onzeker of instabiel is.
Is een treklaken hetzelfde als een gewoon laken?
Nee. Een treklaken is gemaakt om een verplaatsing in bed gecontroleerd te ondersteunen. Het heeft doorgaans handgrepen of stevige trekdelen en hoort bij een passend glijsysteem. Gebruik een gewoon bedlaken niet als vervanging; dat biedt onvoldoende grip en kan onveilig zijn.
Kan ik een glijlaken gebruiken bij incontinentie?
Ja, er zijn uitvoeringen die geschikt zijn voor incontinentie of die met een absorberend onderdeel worden gecombineerd. Kijk naar de wasbaarheid, vochtopname en hygiëne-eisen. Bij wondzorg of een kwetsbare huid is overleg met een zorgprofessional verstandig.
Heb ik een indicatie nodig voor vergoeding van een glijlaken?
Dat verschilt per regeling en verzekeraar. Voor vergoeding is vaak een medische onderbouwing of indicatie nodig. Vraag dit vooraf na bij uw zorgverzekeraar, gemeente, zorgkantoor of zorgaanbieder, zodat u weet welke route en leverancier gelden.
Mag een mantelzorger een treklaken gebruiken?
Ja, mits de mantelzorger weet hoe het hulpmiddel veilig wordt gebruikt en de situatie daarvoor geschikt is. Bij een zwaardere of complexe transfer is instructie door een ergotherapeut, fysiotherapeut of wijkverpleegkundige belangrijk.
